Visitor:


 

#3 Hak nedir ve hayvanlara hangi hakları verebiliriz? 
 

Haklar (yasal olsun ahlaki olsun) belli temel �ıkarların ticaret aracına d�n�şt�r�lmekten korunmasına  hizmet ederler. Eğer �zg�rl�k hakkım varsa, bu, benim �zg�r olmaktaki �ıkarımın korunacağı ve g�rmezden gelmek başkalarının işine yarıyor diye de kurban edilmeyeceği anlamına gelir. Hayvanlar her zaman insanlarla AYNI haklara sahip değildir, ��nk� onların �ıkarları her zaman bizimkiyle aynı değildir .Bazı haklar da hayvanların hayatı i�in anlamsızdır. Mesela,  bir hayvanın oy kullanmakta  �ıkarı yoktur, bu y�zden de oy kullanma hakkı yoktur, ��nk� bu hak bir �ocuk  i�in nasıl anlamsızsa,  k�pek  i�in de anlamsızdır. Ancak hayvanların �ıkarlarının eşit derecede �nemsenmesi, onların haklarıdır. Mesela, bir k�pek, kesinlikle , gereksiz yere kendisine acı �ektirilmemesi hakkına sahiptir. Bizler bu hakkı �nemsemekle ve  gereksiz yere k�peğin acı �ekmemesi hakkına saygı duymakla m�kellefiz.

Hayvan hakları, hayvanların belli bir derecede  ciddiye alınmayı hakettiklerini- sevimli, insanlara faydalı, yok olmakta olan bir t�r  olup olmadığına bakılmaksızın, insanlar onları ister umursasın ister umursamasın- �ıkarlarının en uygun şekilde g�z �n�ne alınması gerektiği anlamına gelir (aynen zeka engelli bir insanın sevimli, faydalı ya da hi�bir kimsenin hoşlanmaması gibi şeylerin onu haklardan mahrum etmemesi gibi). Hayvan hakları; hayvanları gıda, giyecek, eğlence ve deney yapma ama�lı kullanamayacağımızı savunur.

Batılı liberal geleneğin temeli olmasına rağmen, �hak� kavramı, Hayvan Hakları meselesi s�z  konusu olduğunda daima tartışmalara ve kafa karışıklığına sebep olmuştur. Hayvanların hakları olduğu savına yapılan itirazlardan bir tanesi, o hakların temelleri konusunda olmuştur. Bu itiraz ş�yle kavranabilir:

Bu haklar nerden gelmektedir? Tanrı�yla �zel bir bağlantınız mı var, O size hayvanların �zel hakları olduğunu mu s�yledi? Bu hakları hukuk mu bağışladı onlara? Haklar insanların sahip olması gereken bir şey değil mi?

�Hak� kavramının dikkatli bir şekilde a�ıklanması lazım, doğru. �Doğal haklar� kavramı, felsefi zorluklarla dolu. Hukuki haklar ile ahlaki haklar arasındaki muğlaklık ise herşeyi biraz daha karmaşıklaştırıyor.

Bu itirazı halledebilmenin bir yolu , onu kabul etmek ama, eğer insanların hakları var diye d�ş�nmek bir sorun oluşturmuyorsa, hayvanların da hakları var diye d�ş�nmenin bir sorun  oluşturmayacağını s�yleyebiliriz. Henry Salt ş�yle yazmıştı: Hayvanların �hakları� mı var? Muhakkak!�eğer insanların varsa. İşte bu, a�ılış paragraflarında benim de altını �izmek istediğim nokta bu�Bu isimlendirmenin doğruluğu tartışılır; ama  bu t�rden ger�ek bir prensibin varlığı hakkında  kuşku yoktur; b�ylece �haklar� konusundaki tartışmalar kelimelerle savaşmaktan başka bir şey değildir, pratik manada da bir sonucu yoktur. Bu y�zden  Herbert Spencer�ın tanımını kullanarak insanların �hakların � m�lkiyetine sahip olduğunu s�yleyeceğim; ve eğer okurlardan terimin bu şekilde kullanımına karşı �ıkan olursa bu kelime yerine daha uygun bir tanesi �ıkar �ıkmaz kelimeyi hemen değiştirmeye hazırım biline. Şu anda dikkat kesilmemiz gereken soru ise şu�eğer insanların hakları varsa, hayvanların da hakları var mıdır? 
 

Bu tartışmalar doyurucu olsa da , her insanın hakları olduğu fikrini reddeden bazı  kuşkuculara gereken cevap verilmiş olmuyor. Allahtan, �hak� kelimesinin d�z bir yorumu mevcut, bu yorum akla yatkın bir yorum , retoriklerden uzak durmamızı da sağlıyor. Bu yorum da şu: �hak� denen şey, ahlaki bir zorunluluğun tura tarafıdır. Eğer, etik olarak, bir varlığa yapılan bir davranışı yapmamamız gerekiyorsa, o zaman o varlığın bu hareketin yapılmamasını gerektiren bir �hak�kı olduğunu  s�yleyebiliriz. �rneğin,  etik tavırlarımız bizlere birisini �ld�rmememiz gerektiğini s�yl�yorsa, o zaman diğer kişi de bizler tarafından �ld�r�lmeme hakkına sahiptir. Hak  konusuna getirilen bu yorum, aslında, insanların hem hemen anladığı , hem de  doğrudan uygun bulduğu �nsezisel bir durumdur. (elbette, b�yle yorumlanan haklar uygun mevzuatlar kullanılarak yasal hale de getirilebilir).

Hayvanların haklara sahip olduğunu s�ylerken onların insanların sahip olduğu her hakka sahip olduğunu ima etmemek de  �nemlidir, ya da  insanların hayvanların hakkı olan herşeye hakkı olduğunu s�ylememek de  �nemlidir. Oy kullanma hakkını d�ş�n�n. Hayvanlar hareketlerini ve  onların anlamlarını anlama kapasitesine sahip olmadığı i�in, demokrasi ve  oy kullanma kavramlarını bilmedikleri i�in, oy kullanamazlar. Bu y�zden onlara bunu yapma hakkını vermek i�in bir ahlaki zorunluluk yoktur; b�ylece onların oy kullanma hakları yoktur, diyebiliriz.

Aynı şekilde,  k�mes hayvanları kanatlarını uzatıp �ırpmak i�in �ok g��l� biyolojik bir d�rt� hissederler; mantıklı d�ş�nen insanlar hayvanların bu hareketlerini yapabilmelerine izin vermenin ahlaki bir zorunluluk olduğunu  d�ş�n�rler. B�ylece, k�mes hayvanlarının kanatlarını �ırpma hakları olduğu s�ylenebilir. Tabii , bu hakkın insanlara kadar genişletilmesi gerekmez.

O halde insanların ve hayvanların sahip olduğu haklar, onların �ıkarları ve kapasiteleri doğrulturusunda belirlenmektedir.  Hayvanların yaşamakta  �ıkarları vardır, acıdan uzak durmakta ve hatta mutlulukta da �ıkarları vardır (aynen insanlar gibi).  Ahlaki gerektirirliklerin sonucu olarak, bu şeyleri yapmaya hakları vardır (aynen insanlar gibi). Bu hakları, insanların s�m�r�lerinden, suistimallerinde uzak,  hayata ge�irebilirler.�DG 
 

AYRICA BAKIN #1- #2 
 

Sorulara Geri D�n�n



Fair Use Notice and Disclaimer
Send questions or comments about this web site to Ann Berlin, annxtberlin@gmail.com